Pieter Lakeman

De rechtbank heeft eisers, die tezamen € 4 miljoen schade claimen omdat zij op basis van misleidende jaarrekeningen 2000 en 2001 en halfjaarberichten leveranties hadden gedaan en aandelen hadden gekocht, op diverse punten in het gelijk gesteld en op andere punten de bewijslast omgekeerd. Door de omkering van de bewijslast moeten Bob Lokhorst c.s. op 10 september 2008 bewijzen dat zij onschuldig zijn.

Dit tussenvonnis opent nieuwe mogelijkheden voor aandeelhouders om hun schade op Lokhorst, Jan Vlasveld en Jan van Vuuren te verhalen.

De gedupeerde handelscrediteuren en aandeelhouders hadden in de procedure gesteld dat de jaarrekeningen 2000 en 2001 van CSS Holding een veel te hoog eigen vermogen toonden. CSS Holding toonde in haar jaarrekening 2000 een eigen vermogen van € 22 miljoen. Onderdeel daarvan was een achtergestelde vordering van € 14,5 miljoen op Atcostplus, een joint venture met NMB Heller. Volgens eisers had die vordering afgeboekt moeten worden omdat Atcostplus een negatief vermogen had. Lokhorst c.s. beweerden voortdurend dat de vordering volwaardig was omdat het eigen vermogen van Atcostplus positief was. De rechtbank heeft nu vastgesteld dat het eigen vermogen van Atcostplus € - 26 miljoen bedroeg. Lokhorst c.s. mag op 10 september aanstaande nog proberen aan te tonen dat de vorderingen van CSS Holding op Atcostplus desalniettemin volwaardig was.

Nadat CSS Holding eind 2000 een deel van de onderneming aan Atcostplus had overgedragen, is een netto schuld van minstens € 20 miljoen niet in de balans van verkoper CSS Holding opgenomen en ook niet in de balans van koper Atcostplus. De rechtbank oordeelt daarover: ‘Vast staat dat de handelsvorderingen en handelsschulden die verbonden waren aan de door ACP en ACPH uitgeoefende activiteit in 2000 en 2001 noch in de (geconsolideerde) jaarcijfers van ACPH, noch in die van CSS Holding zijn opgenomen. […] Vast staat dat de schulden de vorderingen (na aftrek van de bevoorschotting) met circa EUR 20 miljoen overtroffen.’

Bob Lokhorst c.s. mag op 10 september aanstaande aan de rechtbank nog proberen duidelijk te maken dat deze netto schuld niet in de balans van CSS Holding thuishoorde. De Raad van tucht van het NIVRA heeft op 19 december 2006, naar aanleiding van een klacht van SOBI tegen Deloitte, echter al vastgesteld dat die schulden wél in de balans van CSS Holding thuishoorden omdat deze activa en passiva niet juridisch waren overgedragen.

De rechtbank heeft ook vastgesteld dat wanneer deze schuld in de jaarrekening van CSS Holding opgenomen had moeten zijn CSS Holding een vordering van hetzelfde bedrag op Atcostplus zou krijgen. Het eigen vermogen van Atcostplus zou volgens SOBI dan € - 46 miljoen hebben bedragen. Ook deze vordering op Atcostplus zou dan waardeloos zijn geweest. Volgens SOBI was het eigen vermogen van CSS Holding eind 2000 negatief.

Bob Lokhorst en de zijnen onderbouwden hun stelling dat Atcostplus een positief vermogen had met de bewering dat Atcostplus een 50% deelneming in een joint venture met KPN had die € 28,5 miljoen waard was. ‘De rechtbank acht de stelling van gedaagden dat dit een reële waarde is, vooralsnog onvoldoende gemotiveerd in het licht van een debat tussen partijen’. (KPN had haar 50% in deze joint venture Proclare tot € 0 afgewaardeerd).

De rechtbank heeft Bob Lokhorst en de zijnen opgedragen de rekeningcourant verhouding van CSS met Atcostplus op 10 september aanstaande aan de rechtbank te overleggen.

De rechtbank heeft ook vastgesteld dat Bob Lokhorst c.s. eind augustus 2002, ruim twee maanden voor het faillissement, een veel te optimistisch halfjaarbericht hebben verspreid. ‘De rechtbank is van oordeel dat gedaagden hun stelling nader zullen moeten onderbouwen dat zij eind augustus redelijkerwijs nog geen rekening hoefden te houden met een faillissement van CSS Holding. Zij overweegt daartoe als volgt. Het korte tijdverloop tot het aanvragen van surséance van betaling voor CSS - iets meer dan twee maanden - maakt die stelling op voorhand niet erg aannemelijk. Gedaagden stellen dat de surseance de enige uitweg was toen bleek dat de banken geen (verdere) financiering wilden verstrekken, maar dienaangaande heeft commissaris Van de Vijver in de vergadering van de raad van commissarissen van 27 augustus 2002 reeds opgemerkt: "Ik denk dat we als CSS weinig keus hebben, het water staat tot aan de lippen en we staan met de rug tegen de muur, dus mijns inziens geen keus." De stelling van gedaagden dat zij eind augustus 2002 in redelijkheid nog konden uitgaan van een gematigd positief resultaat voor het tweede semester van 2002 doet aan een en ander niet af, omdat die stelling, naar hieronder zal blijken, in het licht van het debat tussen partijen ook onvoldoende is gemotiveerd.’

De rechtbank wil ook nadere informatie over de post goodwill van € 8,7 miljoen die medio 2002 in de balans van CSS Holding verscheen.

Overzicht van vaststellingen door de rechtbank:

1. Het eigen vermogen van de grootste debiteur van CSS Holding, Atcostplus Holding, bedroeg eind 2000 € - 26 miljoen.
2. In 2000 en 2001 zijn netto schulden van circa € 20 miljoen in geen enkele jaarrekening verantwoord, noch in de jaarrekening van CSS Holding, noch in de jaarrekening van Atcostplus Holding.
3. De rechtbank hecht geen geloof aan de stelling van gedaagden dat de deelneming van Atcostplus Holding in Proclare € 28,5 miljoen waard was.
4. De garantiestelling van CSS Holding ten gunste van Atcostplus (403-verklaring) is ten onrechte niet in de jaarrekeningen 2000 en 2001 van CSS Holding vermeld.
5. De stelling van gedaagden dat zij eind augustus 2002 redelijkerwijs nog geen rekening hoefden te houden met een ruim twee maanden later uitgesproken faillissement van CSS Holding is op voorhand niet erg aannemelijk.
6. De post goodwill van € 8,7 miljoen is medio 2002 om onduidelijke redenen geactiveerd.
7. Atcostplus heeft niet voor € 10 mln het hele SAP-systeem van CSS SI gekocht maar slechts de door CSS SI zelf ontwikkelde applicaties op dat systeem [die overigens ook eigendom van SAP zijn].
8. De opmerking in het halfjaarbericht 2000 van CSS Holding dat de hardware business aan Atcostplus was overgedragen was onjuist.
9. De mededeling in de jaarrekening 2000 van CSS Holding dat de resultaten van afgestoten deelnemingen worden meegeconsolideerd tot het tijdstip van vervreemding is onjuist.

Samenvatting van door Lokhorst c.s. te overleggen informatie:

1. Onderbouwing van de beweerde tegenvorderingen van Atcostplus en/of Atcostplus Holding en de debiteur van die tegenvorderingen.
2. De overeenkomst van achtergestelde lening tussen CSS Holding en Atcostplus.
3. De waarde van de door CSS SI aan Atcostplus overgedragen activa en passiva.
4. Het verloop van de rekeningcourant tussen CSS SI en Atcostplus in de periode 1 januari 2000 tot 13 november 2002.
5. Bijlage 11B bij de hoofdovereenkomst (staat van baten en lasten van Atcostplus per 30 juni 2000).
6. De staat van baten en lasten van Atcostplus per 7 december 2000.
7. Onderbouwing van de post "overige vorderingen en overlopende activa" van CSS Holding per 30 juni 2002.
8. De onderbouwing van de stelling dat CSS een schuld aan Atcostplus Holding van € 16,2 miljoen had door inzage te geven in het verloop van de rekeningcourant.
9. De mate waarin gedaagden eind augustus 2002 redelijkerwijs rekening dienden te houden met het faillissement van CSS Holding met onder meer de eind augustus 2002 voorhanden zijnde prognoses betreffende het verwachte resultaat en de financieringsbehoefte en de cijfers over de maanden juli en augustus.
10. De waardering van de post goodwill en de halfjaarcijfers 2002.
11. De vraag in hoeverre de overdracht van de vorderingen en schulden door CSS SI aan Atcostplus heeft plaatsgevonden.
12. De omvang van de schulden die CSS Holding per eind 2001 niet in haar jaarrekening heeft verantwoord hoewel zij wel de contractspartij van de leverancier was. 

Voorzover gedaagden niet over de stukken kunnen beschikken dienen zij dit gemotiveerd te onderbouwen.

’Overwogen wordt dat er geen reden is om op voorhand aan te nemen dat gedaagden in verband met het faillissement van CSS Holding en CSS SI thans niet meer over deze stukken kunnen beschikken. De curator is immers bereid gebleken aan gedaagden toegang tot de administratie van deze rechtspersonen te verschaffen en hen in staat te stellen relevante stukken daaruit te kopiëren. Aan eisers heeft de curator dit juist tot nu toe geweigerd. De rechtbank gaat er vanuit dat de curator nogmaals bereid zal zijn aan gedaagden inzage in de administratie van de failliete vennootschappen te verschaffen.
Ten aanzien van het verloop van de rekening-courant geeft de rechtbank gedaagden in overweging een verzoek tot het verstrekken van het gevraagde overzicht aan de curator te richten, nu zij bij voorkeur beschikt over een rechtstreeks van de curator afkomstig overzicht van het verloop van de rekening-courant’.

De voormalige bestuurder van CSS Holding Jos Houben is door de rechtbank vrijgepleit. Hij was in augustus 2000 overgestapt naar Atcostplus BV, een joint venture van CSS Holding met NMB Heller, en was niet verantwoordelijk voor de jaarrekeningen 2000 en 2001 van CSS Holding.